Opatówek 62-860, ul. Kościelna 1; mail: muzeum@muzeumopatowek.pl

 

 

 

Projekt i wykonanie: Jacek Antczak

 

 Wystawy czasowe  


 

„Wspaniałe czterdziestoletnie” – wystawa dwukołowców ze zbiorów Piotra Olczaka.

 

    Historia dwukołowców zaczęła się w 1885 roku kiedy to Wilhelm Maybach wraz z Gotliebem Wilhelmem Daimlerem  zamontowali silnik spalinowy o pojemności 264 cm sześciennych w specjalnej konstrukcji. Pojazd ten odbył jazdę próbną na 3 kilometrowej trasie. 

O tym urządzeniu naoczny świadek napisał: „Jeżeli silnik ma zostać wprawiony w ruch, to wtedy pod rurą żarnikową zapalany jest mały płomień i silnik obracany jest raz za pomocą korby; to przygotowanie trwało minutę. Silnik pracuje spokojnie, ponieważ do wytłumienia wydechu w instalację wydechową wbudowany jest tłumik wydechu. Jeżeli pojazd ma zostać wprawiony w ruch to kierowca wsiada na niego, chwyta za kierownicę i łączy motor z kołem pojazdu. Dzieje się to za pomocą dźwigni, sznurka i rolki napinającej; przez nią bowiem pas napędzający naciągany jest względem tarczy pasowej. Tarcze pasowe służą do osiągania różnych prędkości: jeżeli pas napędzający znajduje się w górnym położeniu, to rower jedzie wolno, jeżeli pas znajduje się w dolnym położeniu to jazda staje się szybszą...”. Jazda tym pojazdem była bardzo niewygodna, rura wydechowa znajdowała się pod siedziskiem, nie posiadał on żadnego resorowania, choć poruszał się prędkością 14 km/h. Brak było nawet opon pneumatycznych, które dopiero w 1888 r. wynalazł John Boyd Dunlop.

 

 

 

 Pierwszymi dwukołowcami produkowanymi seryjnie były wyroby firmy Hildebrand &Wolfmüller. Firma ta rozpoczęła produkcję w 1896 r. opatentowanego  pojazdu i użyto wtedy po raz pierwszy nazwy „motorrad” (motocykl).Zastosowano w nim dwucylindrowy silnik czterosuwowy o pojemności 1489 cm3, mocy 2,5 KM przy 240 obr/min, chłodzony cieczą umieszczoną w zbiorniku pod tylnym błotnikiem. Jednostka ta pozwalała motocyklowi o masie ok. 50 kg na osiągnięcie prędkości ok. 45 km/h. Ciekawostką był fakt, iż pojazd nie posiadał typowego sprzęgła, a wałem korbowym, podobnie jak w lokomotywach, było bezpośrednio tylne koło. Motocykl ten zaopatrzony był już w pneumatyczne ogumienie wynalezione przez J. B. Dunlopa.  Wciągu trzech lat warsztat braci Hildebrandów i Aloisa Wolfmillera w Monachium opuściło1500 takich pojazdów, a dalszych 1000 wyprodukowano we Francji na podstawie licencji.

   Pierwszy motocykl o współczesnych założeniach konstrukcyjnych wyprodukowano w 1898 roku w zakładach założonych przez księgowego VaclavaKlamenta i mechanika VaclavaLauriana w MladaBoleslav w Czechach (późniejsze zakłady „Skoda”). Pojazd ten otrzymał nazwę „Slavia”.Powstał on w wyniku specjalnych badań i prób prowadzonych w latach 1896-1898, był wyposażony w  własnej konstrukcji silnik dwucylindrowy z zapłonem elektrycznym umieszczonym w ramie, a wszystkie dźwignie, przeznaczone do regulacji pracy silnika, zgrupowano w zasięgu ręki.

    W Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej największą sławę zyskały motocykle produkcji Harley – Dawidson. Historia tej firmy zaczęła się w1903 r. i trwa do dnia dzisiejszego, a ilość modeli wyprodukowanych przez te firmę dochodzi do 500.

W odrodzonym państwie polskim pierwszy motocykl powstał w 1929 r. Był to jednoślad o nazwie „Lech”. Produkowany w Opalenicy w latach 1929 - 1932 z silnikiem dwucylindrowym o pojemności około 500 cm³ przez  przemysłowca (właściciela garbarni), a jakże WacławaSawickiego. Pierwszy polski motocykl skonstruowany był przez inż. Władysława Zalewskiego (reemigranta z Ameryki, gdzie przez 23 lata był konstruktorem w licznych fabrykach). Niestety moment historyczny nie był korzystny, gdyż zapanował   kryzys gospodarczy i dlatego wyprodukowano jedynie kilkadziesiąt sztuk. W Opalenicy  pamięta się tę historię i postawiono „Lechowi” pomnik.

Na lepszy okres trafił słynny „Sokół”. Motocykle o tej nazwie produkowane były w latach 1934 – 39 w Państwowych Zakładach Inżynierii w Warszawie. Produkowano je w czterech wersjach. Pierwszym był „Sokół” 600 RT, następnie motocykl ciężki o oznaczeniu 1000 CWS M111, w 1938 r. zaczęto produkcję modelu 500 M311 z silnikiem górnozaworowym, a krótko przed wojną „Sokoła” 200 M411. Po II wojnie światowej wrócono jeszcze na krótko do idei produkcji „Sokołów”. Taką nazwę uzyskał wyrób Państwowych Zakładów Samochodowych nr 2 w Warszawie, wyposażony był on w silnik o pojemności skokowej 125 cm sześciennych.

    Oprócz „Lecha” i „Sokołów” przed wojną produkowano jeszcze inne modele. Były to motocykle o oznaczeniach: SM 98, MOJ 130, PerkunP100, SHL, „Podkowa” 98, Oświęcim – Praga 350 BCS, Niemen 100DV, Royal Star,  Śmigły 100, Torendo, WUL – GUM.

    Po 1945 r. kontynuowano w Polsce produkcję dwukołowców i to jezaprezentowaliśmy na wystawie oraz egzemplarze produkcji zagranicznej, dostępne w  Polsce do 1989 r. Oto one:

Csepel 125 – wyprodukowany w zakładach w miejscowości Szigetszentmiklós na Węgrzech. Model taki był produkowany od 1949 r. Jego dane techniczne: pojemność 123 cm3, moc: 4,5 KM, prędkość maksymalna 70 km/h, zużycie paliwa 2,4 l/100km.

SHL M04(wersja warszawska) – motocykle SHL (Suchedniowska Huta Ludwików) były już produkowane w latach 1938–1939, pierwszy model był opracowany  przez inż. Rafała Ekielskiego. Po wojnie  postanowiono wznowić w Kielcach produkcję tych motocykli. W roku 1947  skonstruowano prototyp motocykla SHL 125 – M02 według własnego projektu, opartego na wzmocnionej konstrukcji ramy przedwojennej oraz krajowym silniku S01 o pojemności 125 cm³. Po wyprodukowaniu ok. 200 szt., w ramach unifikacji z Sokołem 125 (stąd wersja warszawska) zastąpiony został przez SHL M03 (350 szt.), a następnie przez SHL M04  (wyprodukowano ponad 18 tys.szt.). Jego dane techniczne to: masa własna- 80 kg, zużycie paliwa – 3 l/100km, prędkość maksymalna 67 km/h.

 

 

 

WFM M06 – popularnymotocykl produkowany przez Warszawską Fabrykę Motocykli w latach 1955-1959. Wyróżniał się prostą i tanią konstrukcją. Odporny na ciężkie warunki eksploatacji i łatwy do samodzielnej naprawy. Doskonale sprawdzał się w warunkach wiejskich, na polnych drogach. W połowie 1955 roku produkcję tego samego modelu rozpoczęto w  Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w Świdniku pod znakiem  WSK.  Dane techniczne: masa własna 79 kg., prędkość maksymalna 67 km/h., zużycie paliwa 3,1 l/100km.

Simson SR – 1 –jednoosobowy motorower produkcji niemieckiej produkowany w latach 1955 – 57 przez VEB Fahrzeug - undGerätewerk Simson w Suhl (Turyngia). Zakłady te mają długą historię, zostały założone w 1856 r. przez dwóch żydowskich braci Löba i Mosesa Simsona. Dane techniczne SR – 1: masa własna – 48 kg, prędkość maksymalna – 45km/h zużycie paliwa – 1,8 l/100km. W ciągu dwóch lat wyprodukowano 152 000 szt. tego modelu.

 

 

 

Simson AWO Sport 42SS – motocykl wyprodukowany w Niemieckiej Republice Demokratycznej z czterosuwowym silnikiem o pojemności 247 cm sześciennych. Został on wykonany w zakładachAwtowelo(skrót AWO) później przemianowanej na IFA Simson w Suhl. Był to model produkowany w latach 1949 – 1961. Dane techniczne: masa własna – 156 kg, prędkość maksymalna 110km/h, zużycie paliwa – 3l/100km. Wyprodukowano 212 000 egzemplarzy.

 

 

 

Simson Sr – 2E – następca motoroweru SR – 1 produkowany w latach 1957 – 1964 o podobnych osiągach. Cieszył się on dużą popularnością, wyprodukowano 900 000 egzemplarzy tego modelu.SR2E był dojrzały i solidny, ale międzynarodowy rozwój motorowerów szedł  w kierunku dwumiejscowych motorowerów z podnóżkami,z 3 lub 4-biegową skrzynia biegów przełączanych nożnie i większą mocą silnika.

SHL M11 – motocykl produkowany w latach 1961-1968 w Zakładach Wyrobów Metalowych SHL w Kielcach o pojemności silnika 175 cm sześcienne. Prototypy motocykla zbudowano w 1959 roku - równocześnie z rozpoczęciem produkcji modelu M06T. Motocykl zaprezentowano na Targach Poznańskich w 1960 roku, a produkcję rozpoczęto w maju 1961. Oprócz wersji bazowej, istniała też wersja rajdowa M11R, posiadająca m.in. zawieszenie przednie z widelcem teleskopowym. Większość motocykli trafiała na rynek polski, lecz część wyeksportowano, w tym do USA. W 1962 r. licencję na produkcję modelu M11 zakupiły Indie, gdzie produkowano go aż do 2005 roku pod nazwą „Rajdoot”. W latach 1961 – 1968 wyprodukowano prawie 180 000 egzemplarzy. Podstawowe dane techniczne: masa własna – 115 kg, maksymalna prędkość – 100km/h, zużycie –paliwa 3,2 l/100km.

   

Junak M10 – kultowy motocykl, produkowany przez Szczecińską Fabrykę Motocykli  w latach 1959-1965. Był najcięższym motocyklem oraz jedynym motocyklem z silnikiem czterosuwowym produkowanym w PRL. Od 1956 był wytwarzany model M7. Razem wyprodukowano 91 400 egzemplarzy. Jego dane techniczne: masa własna – 170 kg, maksymalna prędkość – 125 km/h, zużycie paliwa – 3,5-4 l/100km, pojemność silnika 349 cm sześciennych. Były one jednak jak na peerelowskie  warunki zbyt drogie i m.in. dlatego zaprzestano produkcji. Eksportowano „Junaki” do Węgier, Bułgarii, Turcji, Wenezueli, Mongolii, Kuby oraz USA.

 

  

Komar MR232 – motorower produkowany w latach 1963 – 1969 przez Zjednoczone Zakłady Rowerowe w Bydgoszczy, powstałych w 1948 r. z połączenia mniejszych bydgoskich zakładów rowerowych o przedwojennym rodowodzie oraz zakładów z Poznania i Czechowicach - Dziedzicach. Wprowadzenie tego modelu zostało wymuszone przez zmiany w kodeksie drogowym ograniczającym prędkość dla motorowerów do 40 km/h i maksymalnej mocy silników 1,03. KW. 

 

 

 

SHL M17 Gazela – motocykl produkowany w latach 1968 – 1970 jako następca SHL M11. Gazela był motocyklem o całkowicie nowym układzie napędowym, związanym z dopasowaniem do stylistyki nowego motocykla. Konstrukcję silnika „Wiatr” opracowano oraz podjęto produkcję w Zakładach  w Nowej Dębie, a produkcję podwozi i montaż pojazdu wZakładach Wyrobów Metalowych w Kielcach. Model ten był w porównaniu do produkowanych w tym samym czasie motocykli bardzo nowoczesny, dlatego też zbyt drogi jak na ówczesne polskie warunki. Miał on bardzo dobre też osiągi w sensie technicznym i użytkowości. Jego podstawowe dane techniczne: masa własna – 125 kg., prędkość maksymalna 105 km/h, zużycie paliwa – 3l/100km., pojemność silnika 174 cm sześcienne. Wyprodukowano około 50 000 egzemplarzy tego modelu.

Pannonia T5 – węgierski motocykl produkowany od 1964  do 1975 r. w zakładach Csepel w Budapeszcie. Dane techniczne: masa własna – 168 kg, prędkość maksymalna 120km/h, zużycie paliwa –  3,9 – 4,5 l/100km., silnik jednocylindrowym, dwusuwowy o poj. 247 cm sześciennych. Pannonia była modelem popularnym i  solidnym o prostej i łatwej w obsłudze konstrukcji, jednakże produkcja technologicznie oparta  była na latach 40., dlatego ta konstrukcja była już przestarzała i potrzebna była jej gruntowna modyfikacja. Wszystkich modeli Pannonii wyprodukowano 600 000 egzemplarzy z czego 70% trafiło na eksport.

Jawa Babetta -  to motorower zbudowany w Czechosłowacji i powszechnie sprzedawany pod nazwą Jawa w innych krajach.Pierwsze motorowery „Babetta”, ujrzały światło dzienne w 1970 r. „Babetta” była znana z elektronicznego zapłonu - po raz pierwszy w motorowerze zastosowano tranzystorowy bezdotykowy zapłon. Zaprzestano produkcji tego modelu w 1983 r.

MZ TS150 -  motocykl produkowany przez  firmę MotorradwerkZschopau (MZ) (Niemcy Wschodnie). Modele te były produkowane od czerwca 1973 do sierpnia 1985 r.  Były dostępne w wersjach „Standard” lub „Luxury” z płaską lub wysoką kierownicą; były też produkowane  w wersjach dla policji i wojska z indywidualnymi siedzeniami, sakwami i innym wyposażeniem specjalnym. TS 250 był udanym modelem w klasie maszyn turystycznych i ukazywał, że w warunkach gospodarczych NRD możliwe były innowacje. Jego podstawowe dane techniczne były następujące: masa własna – 103 kg, prędkość maksymalna – 115 km/h, silnik dwusuwowy o pojemności – 143 cm sześcienne.

Romet Pony M2 – to kolejna wersja motorowerów (zwany też popularnie motorynką) produkowany przez Zakłady Rowerowe w Bydgoszczy. Wersja ta była wytwarzana w latach 1980 – 1988. Przeznaczone były dla młodzieży o innowacyjnej konstrukcji opartej na balonowych kołach i wygiętej kierownicy tworzyły charakterystyczną sylwetkę. Dane techniczne: masa własna  - 40 kg, prędkość maksymalna 40 km/h, zużycie paliwa 2,2 l/100km.

   Wszystkie te egzemplarze są własnością rodziny Olczaków z Opatówka. Inicjatorem kolekcji był Władysław Olczak, ur. w 1918 r. Pracował na kolei w Sieradzu. On to nabył pierwszy  motocykl w kolekcji marki „Pannonia”. Później dokupił jeszcze motorower „Komar”.

 Jego syn Grzegorz ur. w 1949 r. Ukończył klasę ślusarsko – mechaniczną w Kaliszu. Początkowo  prowadził gospodarstwo ogrodnicze, ale później ze względu na zdrowie przekształcił się w przedsiębiorcę spożywczego (specjalizacja lizaki). Był prawdziwym pasjonatem i entuzjasta dwukołowców. Zgromadził ich około 50  egzemplarzy, różnych modeli. Pierwszymi był „Komar” i „WSK 125”. Często nabywał je mocno zniszczone, które następnie sam restaurował i reperował mając do tego prawdziwy talent. Marzył o stworzeniu muzeum motocykli. Zmarł w 2019 r.

    Po Grzegorzu Olczaku opiekunem kolekcji został jego syn Piotr, ur. w 1982 r. On również ukończył tę samą szkołę w Kaliszu co ojciec. Dodatkowo praktykę odbył u Pana Stefana Smolarza – rekonstruktora bryczek. To dzięki uprzejmości Pana Piotra można oglądać te wspaniałe pojazdy w Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku.

                                                                                                         Jarosław Dolat

 

 



 

Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku zaprasza na nową wystawę czasową

„Od projektu do wyrobu. Drukowane tekstylia XX i XXI w. ze zbiorów MHP”.

 

Jej wernisaż odbył się 6 lutego  w czwartek. Wystawa jest drugą w opatóweckim muzeum prezentacją metod i technik zdobienia tekstyliów. Pierwsza miała miejsce na przełomie 2016/2017 roku i dotyczyła techniki żakardowej. Publiczność miała wówczas okazję zapoznać się z tkanymi dziełami sztuki polskiej i europejskiej. Tym razem, by przybliżyć kolejną technikę i pokazać własne zbiory, wybrano drukarstwo. 

Jest to bardzo popularny sposób uzyskiwania barwnych wzorów na tkaninach, obecnie także dzianinach, znany od najdawniejszych czasów. Barwnie drukowane perkale i batysty wędrowały do Europy z Indii, Japonii. Stały się bardzo modne w wieku XVIII i dały początek manufakturom angielskim, niderlandzkim, francuskim i innym. Prawdziwy rozkwit drukarstwa nastąpił w wieku XIX – wraz z rewolucją przemysłową. Pojawiły się duże fabryki włókiennicze w Łodzi (m.in. Scheiblera, Geyera), Pabianicach, Żyrardowie, produkujące także drukowane tkaniny.

 

 

 

 

 W XX w. pojawiły się fabryki kaliskie: Pluszownia i Bielarnia, dostarczające drukowanych pluszy, aksamitów oraz jedwabiów. Po II wojnie światowej wszystkie upaństwowione, otrzymały nowe nazwy, ale nadal wytwarzały przepięknie drukowane tekstylia o wielorakim zastosowaniu. Dziś poza kaliskim „Runotexem” niewiele z nich działa. Pozostały próbniki tkanin i dzianin, niektóre maszyny, urządzenia drukarskie oraz ludzie i ich wspomnienia. Z tego właśnie zrodziła się kolekcja oraz wystawa w Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku.


 
 

Wszystkich, którzy chcą poznać różne – stosowane powszechnie i unikatowe- techniki drukarskie, zobaczyć piękne kwiatowe, geometryczne, bajkowe i fantastyczne wzory, dowiedzieć się czym jest moleta, filmdruk, rakla, jak powstaje drukowana tkanina od projektu do wyrobu, zapraszamy do końca marca na wystawę. Będą jej towarzyszyć warsztaty drukowania na tkaninie. Chętnych do udziału w warsztatach prosimy o zgłoszenia. Muzeum prowadzi także sprzedaż toreb bawełnianych z własnoręcznie wykonanym, unikatowym nadrukiem.

 

 

 

 

 

 

 

Zapraszamy !